Wzajemne oddziaływanie konwersacji EMI i neurodywersyfikacji w kształceniu akademickim

Kierownik projektu dr Izabela Mikołajewska

Konkurs: MINATURA

Czas trwania: 07.08.2026 - 06.08.2027

Streszczenie:

Celem jest empiryczne zbadanie potencjału anglojęzycznych konwersacji online między polskimi nauczycielami akademickimi a neuroróżnorodnymi native speakerami języka angielskiego z USA i Kanady jako interwencji jednocześnie rozwijającej kompetencje EMI nauczycieli oraz wzmacniającej samoocenę i poczucie sprawczości osób neuroróżnorodnych.

Umiędzynarodowienie szkolnictwa wyższego sprawia, że prowadzenie zajęć w języku angielskim (English Medium Instruction, EMI) staje się standardem w polskich uczelniach (Wächter & Maiworm, 2014). Skala tego zjawiska rośnie, liczba programów EMI w Europie znacząco zwiększyła się w ostatniej dekadzie (Wingrove et al., 2025), a presja instytucjonalna na wdrażanie nauczania po angielsku często wyprzedza przygotowanie kadry dydaktycznej (Macaro et al., 2018). Badania konsekwentnie wskazują, że nauczyciele niebędący native speakerami doświadczają istotnych barier językowych – obniżonej pewności komunikacyjnej, trudności z płynnością, wymową i zasobem słownictwa specjalistycznego, co przekłada się na ich skuteczność dydaktyczną i postrzeganie własnej wiarygodności akademickiej (Dearden, 2014; Alanazi & Curle, 2025). Bariery te nie znikają wraz z rosnącym doświadczeniem zawodowym – bez celowej interwencji językowej lęk komunikacyjny utrzymuje się nawet u doświadczonych wykładowców (Dafouz & Smit, 2020). Autentyczna, regularna komunikacja z native speakerami stanowi jeden z kluczowych czynników wspierających przezwyciężenie tych barier, pozostaje jednak rzadko stosowanym narzędziem doskonalenia kompetencji EMI w kontekście akademickim (McKinley & Galloway, 2025).

Równolegle koncepcja neuroróżnorodności (Singer, 2016; Murray et al., 2005) akcentuje potrzebę uznania zróżnicowanych stylów poznawczych i komunikacyjnych oraz tworzenia warunków sprzyjających podmiotowemu uczestnictwu osób neuroróżnorodnych w edukacji. Badania wskazują na ich niezdyskontowany potencjał analityczny i językowy, który w tradycyjnych modelach kształcenia pozostaje niedostatecznie rozpoznany lub wykorzystany (Baron-Cohen, 1999; Pellicano & den Houting, 2022). Wśród osób ze spektrum autyzmu oraz z innymi profilami neuroróżnorodności odnotowuje się często ponadprzeciętne kompetencje w zakresie precyzji językowej, zasobu słownictwa i konsekwencji logicznej wypowiedzi – cechy szczególnie wartościowe w konwersacji akademickiej (Happé & Frith, 2006). Dominujące interwencje traktują jednak osoby neuroróżnorodne jako odbiorców wsparcia, a nie jako aktywnych partnerów procesu edukacyjnego, co utrwala asymetrię relacji i nie pozwala na pełne wykorzystanie ich potencjału. Włączenie tych osób w rolę kompetentnych rozmówców wpisuje się w szerszy postulat przejścia od modelu deficytowego do modelu opartego na mocnych stronach (strengths-based approach) (den Houting, 2019).

Brakuje modeli łączących doskonalenie EMI z inkluzją osób neuroróżnorodnych w jednym działaniu opartym na logice wzajemności korzyści, zgodnie z nurtem współtworzenia (co-creation) i partnerstwa w szkolnictwie wyższym, akcentującym wzajemność (reciprocity) jako fundament uczenia się (Matthews et al., 2019). Środowisko edukacji zdalnej może szczególnie sprzyjać realizacji takiego modelu: badania wskazują, że synchroniczne interakcje online obniżają bariery społeczne i sensoryczne dla osób neuroróżnorodnych, jednocześnie oferując elastyczność niedostępną w kontakcie face-to-face (Le Cunff et al., 2025). Projekt wypełnia tę lukę, testując partnerski model synchronicznych konwersacji online jako interwencji o potrójnej funkcji: dydaktycznej, inkluzyjnej i ewaluacyjnej.

Metodologia: Projekt stosuje podejście mieszanych metod (mixed methods) w układzie interwencyjnym z pomiarem pre–post w schemacie dwugrupowym. W badaniu weźmie udział 60 osób: 30 polskich nauczycieli akademickich oraz 30 neuroróżnorodnych użytkowników języka angielskiego jako ojczystego (z USA i Kanady). Grupa eksperymentalna (NE = 30) obejmie 15 par składających się z polskiego nauczyciela i neuroróżnorodnego partnera komunikacyjnego; każda para zrealizuje 20 synchronicznych sesji online po 45 minut. Grupa kontrolna (NK = 30) obejmie analogicznie 15 polskich nauczycieli akademickich oraz 15 neuroróżnorodnych użytkowników języka angielskiego jako ojczystego, dobranych według tych samych kryteriów co grupa eksperymentalna z wyłączeniem udziału w interwencji.

Badanie koncentruje się na trzech zmiennych zależnych: (1) kompetencjach językowo-komunikacyjnych nauczycieli w kontekście EMI (narzędzie dobrane lub zaadaptowane w ramach projektu na podstawie przeglądu literatury); (2) samoocenie i poczuciu samoskuteczności osób neuroróżnorodnych (Rosenberg Self-Esteem Scale; General Self-Efficacy Scale); (3) ocenie doświadczenia edukacji zdalnej jako środowiska realizacji interwencji (narzędzie dostosowane do kontekstu badania). Dane ilościowe zostaną przeanalizowane metodą mixed ANOVA z czynnikiem międzygrupowym i wewnątrzgrupowym. W grupie eksperymentalnej przewidziano pomiar odroczony po 4–6 tygodniach od zakończenia interwencji.

Komponent jakościowy obejmie 20 indywidualnych i 5 grupowych wywiadów pogłębionych z uczestnikami, przeprowadzonych po interwencji i przeanalizowanych metodą tematyczną (Braun i Clarke, 2006); jego celem jest identyfikacja mechanizmów zmiany, barier i czynników sprzyjających oraz ocena inkluzyjnego modelu partnerstwa. Rekrutacja opiera się na kontaktach nawiązanych podczas stażu kierowniczki projektu w Northeastern Illinois University w Chicago – zaproszenie na kolejny staż w 2027 r. potwierdza dostęp do uczestników i wykonalność projektu. Dobór próby polskiej ma charakter celowy (nauczyciele z doświadczeniem w pracy z osobami neuroróżnorodnymi); próba z USA i Kanady zostanie zrekrutowana metodą kuli śnieżnej uzupełnioną ogłoszeniami kierowanymi do organizacji inkluzyjnych.

Całkowity koszt projektu: 49 995zł