Co motywuje respondentów do udziału w badaniach naukowych? Opracowanie i weryfikacja Kwestionariusza Źródeł Motywacji Respondentów

Kierownik projektu dr Joanna Świderska

Konkurs: MINATURA

Czas trwania: 10.06.2026 - 09.06.2027

Streszczenie:

Dlaczego jedni respondenci z chęcią biorą udział w badaniach naukowych, a inni pozostają bierni wobec zaproszeń badaczy? Ania zgadza się na udział, bo wierzy, że jej odpowiedzi mogą pomóc innym albo przyczynić się do czegoś pożytecznego. Kamil natomiast traktuje badanie jako okazję do refleksji i poznania siebie – bierze udział, gdy temat go zaintryguje. Obie te osoby mają różne powody, aby angażować się w badania – i to właśnie zróżnicowanie motywacji respondentów stanowi przedmiot niniejszego projektu. Postawionym celem jest zatem próba operacjonalizacji źródeł motywacji respondentów do udziału w badaniach naukowych oraz konstrukcja narzędzia umożliwiającego ich pomiar.

Dotychczasowe badania nad źródłami motywacji ich uczestników (Brüggen i in., 2011; Keusch, 2015; Silber i in., 2023) pozwoliły wyłonić (a) grupę uczestników motywowanych wewnętrznie, zainteresowanych tematyką badania. Ponadto, wyróżniano także osoby (b) motywowane zewnętrznie za pomocą nagród finansowych lub poczucia obowiązku, (c) kierujące się cechami projektu, takimi jak wygoda czy atrakcyjność badania i (d) biorące udział pod wpływem chwilowych emocji lub sytuacji kontekstowej. Jednak – zgodnie z teorią dźwigni i saliencji (Groves i in., 2000) – to, co jednego uczestnika przyciąga, dla innego może być czynnikiem zniechęcającym. Oznacza to, że skuteczność motywatorów zależy od właściwości jednostki.

W literaturze sugeruje się, że potencjalnym moderatorem wspomnianych różnic może być osobowość (zob. Brüggen i in., 2011; Groves i in., 2000; Keusch, 2015). Modelem, który wykazał swój potencjał integracji wielu aspektów różnic indywidualnych (m.in. motywacji czy wartości), jest Kołowy Model Metacech Osobowości (KMMO; Strus i Cieciuch, 2017), wywodzący się z badań nad czynnikami wyższego rzędu w strukturze osobowości (DeYoung i in., 2002). Model ten integruje pozapoznawcze różnice indywidualne, do których należy motywacja do udziału w badaniach (kształtowana m.in. przez wartości, normy, potrzebę sensu). Tym samym, model KMMO wydaje się zasadną ramą heurystyczną, pozwalającą kontrolować różnorodność doboru próby oraz porządkującą późniejszą interpretację wyników.

Na podstawie przeglądu literatury opracowano konceptualizację, porządkującą potencjalne źródła motywacji do udziału w badaniach, osadzone w KMMO (Rysunek 1). Pierwsze badania pilotażowe, wykorzystujące własne tłumaczenie Survey Participation Inventory (Brüggen i in., 2011), pozwoliły na empiryczne potwierdzenie dwóch z czterech zakładanych dwubiegunowych wymiarów (linia ciągła), ujawniając potrzebę uzupełnienia perspektywy badaczy o doświadczenia samych respondentów. Niniejszy projekt ma zatem charakter konstrukcyjny – rezultatem będzie opracowanie zestawu itemów Kwestionariusza Źródeł Motywacji Respondentów (RSMQ) wraz ze wstępną eksploracyjną analizą struktury oraz oceną trafności treściowej; pełna walidacja narzędzia planowana jest w kolejnych badaniach (m.in. w projekcie SONATA).

Planowane badanie jest dwuetapowe. Etap 1 to ilościowe badanie online, pełniące funkcję rekrutacyjno-rozpoznawczą. Próba, zrównoważona pod względem wieku i płci, będzie docelowo liczyła ok. 1300 respondentów (wg. G*Power 3.1 [α = 0,05; moc testu = 0,95; r = 0,10] takie N pozwala ujawnić związki o małej sile). Uczestnicy wypełnią kwestionariusz metacech osobowości CPM-Q-SF (Strus i Cieciuch, 2017) oraz odpowiedzą na dwa pytania otwarte dotyczące powodów udziału w badaniach i czynników de- i motywujących. Zgodnie z rekomendacjami Keuscha (2015) zastosowane zostaną zróżnicowane formy zachęt m.in.: (a) bony oraz różne ogłoszenia akcentujące: (b) wkład w rozwój nauki, (c) możliwość autorefleksji, (d) wyjątkowość respondentów, z wykorzystaniem płatnej promocji internetowej.

Etap 2 to wywiady pogłębione, pełniące funkcję konstrukcyjną. Do udziału zaproszone zostaną osoby reprezentujące zróżnicowane profile osobowości (na podstawie CPM-Q-SF). Planowane jest przeprowadzenie wywiadów indywidualnych lub fokusowych z 40–48 uczestnikami. Wywiady będą dotyczyły powodów, dla których ludzie biorą udział w badaniach naukowych, zaś ich rolą jest wygenerowanie treści itemów oraz weryfikacja trafności treściowej konstruowanego narzędzia. Zróżnicowanie profili ma charakter orientacyjny i zapewnia różnorodność perspektyw, a nie charakter diagnostyczny.

Całkowity koszt projektu: 40 643zł